Pod rynkiem niewielkiego Opatowa w województwie świętokrzyskim kryje się rozległy labirynt piwnic kupieckich, które pamiętają czasy, gdy przez miasto przejeżdżały karawany handlowe wiozące przyprawy z Orientu, wino z południa Europy i futra z północy. Podziemia Opatowskie to 500-metrowa trasa turystyczna biegnąca przez 48 komór i korytarzy na trzech poziomach, z których najniższy znajduje się ponad 14 metrów pod powierzchnią rynku. To miejsce, które powstało z kupieckich potrzeb XVI wieku, a dziś pokazuje, jak przedsiębiorczy mogli być dawni mieszkańcy miast handlowych.
Historia podziemi – od magazynów do turystycznej atrakcji
W XVI wieku Opatów otoczony murami obronnymi przez Krzysztofa Szydłowieckiego przeżywał rozkwit. Miasto leżało na skrzyżowaniu szlaków handlowych łączących różne regiony Europy, co przyciągało kupców szukających dobrych warunków do prowadzenia interesów. Problem pojawił się, gdy zabrakło miejsca na składowanie towarów.
Kupcy znaleźli proste rozwiązanie – skoro w mieście nie ma wolnej przestrzeni na powierzchni, trzeba ją stworzyć pod ziemią. Zaczęli drążyć w lessowej skale piwnice pod swoimi kamienicami przy rynku. Początkowo były to pojedyncze komory, ale z czasem powstawały kolejne poziomy. Niektórzy kupcy kopali tak głęboko, że tworzyli trzypoziomowe magazyny. W podziemiach przechowywano cenne towary – przyprawy korzenne, wina, piwa, futra, sól, tytoń, kawę, a nawet dewocjonalia i biżuterię.
Problem z podziemiami ujawnił się dopiero po II wojnie światowej. Kamienice na opatowskim rynku zaczęły pękać, osiadać i zapadać się. Sytuacja była na tyle poważna, że groziła tragedią. Dopiero wtedy przypomniały się zapomniane piwnice, które przez wieki nikt nie konserwował. W drugiej połowie XX wieku do akcji wkroczyli naukowcy z Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, którzy zajęli się zabezpieczeniem konstrukcji.
Podczas prac ratunkowych okazało się, że pod rynkiem istnieje prawdziwe podziemne miasto – rozległy system połączonych ze sobą piwnic i korytarzy, o którego skali nikt nie miał pojęcia.
Jednocześnie z pracami renowacyjnymi narodził się pomysł, żeby udostępnić podziemia turystom. Po latach przygotowań i zabezpieczeń powstała trasa, którą dziś może zwiedzić każdy.
Co zobaczysz podczas zwiedzania podziemi
Wycieczka po Podziemiach Opatowskich trwa około 45 minut i odbywa się wyłącznie z przewodnikiem. To dobra wiadomość, bo bez opowieści o historii miasta i samych piwnic zwiedzanie byłoby dość monotonne – większość komór to po prostu puste pomieszczenia wykute w lessie.
Trasa prowadzi przez trzy poziomy. Schodzi się stopniowo coraz niżej, aż do najgłębszej piwnicy znajdującej się 14,5 metra pod rynkiem. W podziemiach panuje stała temperatura od 7 do 12 stopni Celsjusza przez cały rok, więc nawet w upalne lato warto zabrać coś cieplejszego na ramiona. Wilgotność i chłód czuć od razu po zejściu na dół.
Korytarze i komory są odpowiednio oświetlone, choć klimat podziemnego labiryntu został zachowany. Miejscami widać ślady dawnych przekształceń – fragmenty starszych struktur, wnęki, w których składowano towary, czy pozostałości po dawnych przejściach między piwnicami sąsiednich kamienic.
Na trasie można zobaczyć kilka niewielkich wystaw o tematyce regionalnej. Nie są to rozbudowane ekspozycje – raczej uzupełnienie opowieści przewodnika. Główną atrakcją pozostają same podziemia i ich historia, którą warto wysłuchać uważnie, bo przewodnicy potrafią opowiedzieć nie tylko o kupcach i towarach, ale też o legendach związanych z podziemiami.
Podobno w korytarzach pod rynkiem pojawia się biała dama, a diabły czyhają na tych, którzy zbyt lekkomyślnie zapuszczają się w ciemne zakamarki.
Dla kogo są Podziemia Opatowskie
Trasa jest dostępna dla większości turystów, choć trzeba liczyć się z tym, że czekają schody – w końcu schodzi się na głębokość kilkunastu metrów. Dla osób z problemami z poruszaniem się może to być wyzwanie.
Rodziny z dziećmi odwiedzają podziemia chętnie, choć warto brać pod uwagę wiek pociech. Starsze dzieci, które potrafią już słuchać opowieści przewodnika, będą zainteresowane. Maluchom może być trudno przejść całą trasę, zwłaszcza jeśli rodzic musi nosić je na rękach przez wąskie korytarze.
Miłośnicy historii i architektury z pewnością docenią unikalność miejsca. Niewiele jest w Polsce miast, które mogą pochwalić się tak rozbudowanym systemem podziemnych piwnic kupieckich. To dobry punkt programu dla osób zwiedzających Świętokrzyskie, które szukają czegoś więcej niż typowe zabytki naziemne.
Opatów – nie tylko podziemia
Skoro już się jedzie do Opatowa, warto zarezerwować więcej czasu na zwiedzanie całego miasta. Opatów to jedno z najstarszych miast w Polsce z bogatą historią sięgającą średniowiecza. Na rynku, pod którym biegną podziemia, stoją zabytkowe kamienice, a niedaleko znajduje się kolegiata św. Marcina – imponująca świątynia z romańskimi elementami.
Po wyjściu z podziemi można zajrzeć do informacji turystycznej, gdzie sprzedają słynne Krówki Opatowskie. Podobno mają wyjątkowy smak, którego nie znajdziesz w krówkach z innych miast. To dobry pretekst, żeby odpocząć po podziemnej wycieczce.
Praktyczne informacje – ceny, godziny otwarcia, dojazd
Podziemia Opatowskie znajdują się pod Rynkiem (Plac Obrońców Pokoju 18) w centrum Opatowa. Wejście do podziemi jest oznaczone, a w pobliżu działa informacja turystyczna, gdzie można dopytać o szczegóły.
Zwiedzanie odbywa się wyłącznie z przewodnikiem i trwa około 45 minut. Warto wcześniej sprawdzić godziny otwarcia i możliwość rezerwacji, szczególnie w sezonie turystycznym lub przy planowaniu wizyty w grupie. Kontakt: tel. 506-789-486, e-mail: [email protected].
Ceny biletów należy sprawdzić bezpośrednio przed wizytą, ponieważ mogą ulegać zmianom. Zazwyczaj obowiązują bilety normalne i ulgowe.
Dojazd do Opatowa jest prosty – miasto leży na skrzyżowaniu dróg krajowych nr 9 (Radom – Barwinek) i nr 74 (Sulejów – Hrubieszów). Z Kielc to około 60 km drogą nr 74 przez Łagów, z Ostrowca Świętokrzyskiego 17 km drogą nr 9, a z Sandomierza około 30 km. W centrum miasta znajduje się przestronny parking, gdzie można zostawić samochód.
Ile czasu przeznaczyć: samo zwiedzanie podziemi to niecała godzina, ale warto doliczyć czas na spacer po Opatowie i zwiedzenie kolegiaty. Łącznie 2-3 godziny wystarczą, żeby spokojnie poznać najważniejsze atrakcje miasta.
Co zabrać: cieplejszą bluzę lub kurtkę, bo w podziemiach jest chłodno niezależnie od pory roku. Wygodne obuwie przyda się ze względu na schody i nierówne miejscami nawierzchnie.
